کاربرد طراحی گرافيك محيطی

طراحی گرافيك محيطی چيست؟

طراحی گرافیک محیطی : در اروپا و آمريكا. كاربرد گرافيك را در شكل گيري فضاهاي داخلي و خارجي. در معماري و شهرسازي. با واژه هايي چون Graphics  Environmental ( كه گرافيك محيطي ترجمه شده) يا Sing Design ( كه مي توان آن را طراحي نشانه ترجمه كرد ) و يا Sinage ( سانياژ = نشانه گذاري ) بيان مي كنند.

كه اگر اين كاربرد در خدمت فضاهاي بيروني شهر مثل  خيابانها.  ميادين.  فضاها ي  سبز   عموم ي   و  ديوارها ي  خارج ي ساختمانها باش د به آن City Signs ( علائم و يا گرافيك شهري يا خياباني ) مي گويند. ما از طريق كتابهاي خارجي با نمونه هاي زيباي گرافيك محيطي به صورتهاي گوناگوني مثل تابلوهاي جهت يابي در خيابانها و يا محوطه هاي داخلي. سر در ساختمانها و فروشگاه ها و انواع و اقسام تزئينات شهري آشنا هستيم. و نمون ههاي نازيبا و كاربردي هاي غلط آن را در محل سكونت خود مي بينيم و مورد استفاده قرار مي دهيم ( كه در بيشتر موارد استفاده هم نمي شود ).

کاربرد طراحی گرافيك محيطی
کاربرد طراحی گرافيك محيطی

گاهي براي زيباتر ساختن محيط زندگي خود سعي مي كنيم از آثار خارجي تقليد كنيم، كه نتيجه حاصل حتي اسفبارتر است. شايد چون نمي دانيم كه رمز موفقيت در طراحي محيطي، بيش از هر چيز، شناخت و تسلط بر مفهوم هر دو واژه طراحي و محيط و ارتباط اين دو با يكديگر است .

از آنجايي كه پژوهش در هر زمينه اي نيازمند تعريف كردن آن است. جامع ترين تعريفي كه مي توانيم براي گرافيك محيطي ارايه دهم چنين است: طراحي متناسب و هماهنگ نشانه ها، نوشته ها و تزئينات به صورت ( يا بر روي و يا در تلفيق ) حجم سه بعد ي ( مثل تابلو يا استند ) براي راهنمايي، اطلاع رساني و برقراري هر نوع ارتباط ديگر،در عين ايجاد زيبايي و حال و هوايي در خور و شخصيتي قابل درك، د ر  ه ر نو ع محيط داخلی و خارجي در يك شهر است .

گر چه در شهرهاي سده هاي پيشين نيز تابلوها، پانل ها و شكل هاي ديگر اطلاع رساني يا جهت يابي و نيزانواع مجسمه ها و فرم هاي تزئيني وجود داشته است. اما واژه گرافيك در طراحي محيطي به عنوان يكتخصص، مانند ساير مقولات و فعاليت هاي گرافيكي، در سده بيستم كشف شده است.

دلايل اهميت يافتناين هنر از يك طرف به دنبال پژوهش هاي مكرري بود كه از اوايل قرن حاضر پيرامون مسايل مربوط به كيفيت زندگي شهروندان انجام شد، و از سوي ديگر به دليل تمايل روزافزون بسياري از هنرمندان پس از عصر مدرن، به بيرون آمد ن از محيط بسته گالري ها بود تا فرصت يابند با فضاي زندگي روزمره عكس العمل مردم روبه رو شوند.

به اين ترتيب راه همكاري معماران و شهرسازان با نقاشان و مجسمه سازان امكان پذير شد. و همگام با پيشرفت و رواج روزافزون هنر گرافيك در اين دوران، اين هنر نيز به عنوان شاخه اي از هنرهاي تجسمي مورد استفاده معماران و شهرسازان قرار گرفت.

به اين ترتيب هنر طراحي يك محيط با كمك علائمي كه هم زيبا باشند و هم ارتباط مردم با مكان ها و رويدادها را ميسر سازند، بوجود آمد. امروزه، شهرهاي مهم جهان حول و حوش تجارت و توريسم با يكديگر در رقابتند و پيوسته در حال پيدا كردن علائمي جذابتر براي راهنمايي و جلب توجه ملاقات كنندگان هستند.

در عين حال همه ساله ساختمانها و مراكز بسياري در دنيا ساخته مي شوند كه به دلايلي مشابه، گرافيك هاي تازه تري را با خود به همراه مي آورند. به اين ترتيب، هر سال شاهد گرافيك هاي محيطي جديدتر و خلاقانه تري هستيم، و با پيشرفت هاي تكنولوژيك در طراحي و ساخت تابلوها نيز اين تازگي و خلاقيت را تشديد مي كنند.

گرافيك محيطی ( محيط های بسته ) مغازه ها و فروشگاهها

اهميت رو به رشد فروشگاه ها در دنياي هنري معاصر، پيامد منطقي مصرف بالاي مصرف كنندگان در پايان قرن بيستم است پس مي توان گفت فروشگاه ها پديده هاي نوي قرن بيستم مي باشند.

در حال حاضر كه در قرن بيست و يكم مي باشيم مشاهده مي كنيم كه فروشگاه ها ما را به سوي تغييرات زماني سوق داده و تصوير واضح و روشني را از خريد براي ما نمايان مي سازند .

کاربرد طراحی گرافيك محيطی
طراحی لوگو

امروزه فروشگاه ها به ما مي گويند كه ما چه هستيم و چه كاري مي كنيم و همچنين آئينه تغيير اهداف و آرمان هاي ما مي باشند. فروشگاه ها مجراهاي مختلفي هستند كه مي توانند به ما امكان دست يابي به ابعاد جزئي و پراكنده و ظاهراً مكمل را بدهند .

بايد به اين نكته توجه شود كه چگونه ساختارهاي اقتصادي و اجتماعي مفاهيم رفاه و مصرف گرائي را به هم نزديك كرده اند. فروشگاه ها مركز توجه شده اند و به عنوان معابدي در دنياي جديد خريد و فروش مطرح شده اند در نتيجه چيزي كه در گذشته يك نياز ضروري بود ( خريد لباس، كفش و غذا و  … ) اكنون ب ه صور ت يك فعالي ت تفريح ي د ر آمد ه و فروشگاهها  انعكا س واقعي از سليقه و عاد ت جامعه مدرن هستن د.

امروزه طراحان با در نظر گرفتن اصول و امكانات نورپردازي طراحي يك فروشگاه را به عهده مي گيرند. فروشگاه ها كه تصورات رويائي را از ذهن طراح به ببيننده منتق ل مي كنند و آنها را به صورت عيني همراه با سنت جامعه نمايان مي سازند، اكنون شبيه به يك تئاتر شده اند.

در مقابل اين فروشگاه ها كه محصولات غول آساي جامعه معاصر هستند فروشگاه هاي سنتي بايد براي مبارزهبا تناسب روبه افزايش آنها سلاحهاي مختلفي را به كار گيرند فروشگاه هاي كوچك مجبور به استفاده ازمتدهاي مبتكرانه و زيركانه اي براي مقابله با اين پديده جديد هستند تا بتوانند موقعيت خود را چه در سلسلهمراتب بازارهاي داد و ستد و چه در ارتباطات شخصي، حفظ كنند .

امروزه ديگر خريدار فقط خواهان خريد يك جنس نمي باشد و مي بايد حق انتخاب داشته و در انتخاب خود آزاد باشد. او براي خريد آنچه كه واقعاً خواستارش است، پول مي پردازد و خواهان آن است كه هم ارز پول، جنس دريافت كند. يا به عبارت ديگر آنها پولشان را براي جنسي پرداخت مي كنند كه واقعاً نياز دارند .

فروشگاه ها ارتباط نزديك و تنگاتنگي در جامعه ما ميان تفريح و مصرف به وجود مي آورند. شناسائي و تطبيق سرگرمي با مصرف جايگاه خود را در ريشه هاي معناشناسي در اصطلاح تجارت پيدا كرده و داراي يك معناي دوگانه است كه مبادله ساده كالا را همانند ارتباطات اجتماعي معرفي مي كنند.

اين دوگانگي كه فعاليت تجاري را با نيازهاي اجتماعي آدمي به عنوان يك ماهيت تمدن تركيب مي كنند از يك سري پديده هاي معماري ناشي م يشود. اين امر، منجصر به جامعه غرب نيست زيرا با بازارهاي آسيايي نيز همكاري دارد.

نظير فضاهاي عمومي اكنون فروشگاه ها نه تنها به عنوان بازارهاي خرده فروشي بلكه به عنوان اماكن تجمع براي فعاليت هاي تفريحي و سرگرمي و ارتباطات اجتماعي در متن جامعه ادغام شده اند بنابراين برنامه معاصر نه تنها در صدد تطابق تجارت بازار با سرگرمي و تفريح است، بلكه مي خواهد آماده شود تا نيازهاي همگاني را در رابطه با ارتباط مصرف و سرگرمي برآورده سازد .

فروشگاه ها در اين زمينه كاملاً مستقل عمل كرده و تمامي نيازهاي خريداران را در سرويس دهي و فعاليتهاي سرگرم كننده با هم ادغام مي كنند. بدون ترديد اين گسترش نقش مركز خريد بدون تأثير با شكل معماري آن نيست. اكنون طراحي معماري مي بايستي يك طيف وسيع تري از نيازها را برآورده سازد.

از نظر عملكرد شهري فروشگاه ها بايد نظير فضاهاي عمومي به آساني در دسترس بوده و مانند گذشته كه فاضاهاي فروش نظير ميادين و فروشگاه ها در مراكز اصلي شهر و روستا بود هاند، در مركز شهر واقع شود. شكل زنجيره فروشگاه ها با فرمولها، سيستمها و بر اساس مطالعات فروش و تجارت همكاري دارد و هميشه شامل كدهاي سحرآميز است كه از اشكال، رنگها و علائم متمايز كننده نشانه شناسي ساخته مي شوند و طراحي داخلي و خارجي را در نشانه شناسي معماري غرق مي كنند.

براي ساخت مكاني عمومي به طور موفقيت آميز كه اشكال مشخص زنجيره اي را دارا باشد و در عين حال قابل نفوذ و انعطاف پذير باشد، به دو موضع بايد توجه داشت: 

  • فروشگاه ها بايد با محيط اطراف خود تناسب داشته باشد.
  • هر فضا بايد با توجه به وحدت زنجيره تفسير و توجيه شود .

نقش طراحی گرافيك محيطی در اجتماع

موارد كار در گرافيك محيطي، به نوع محل، ابعاد و نيازهاي آن بستگي دارد و واقع اً نمي توان گفت كه همه محيط ها به يك اندازه به علامت، پيكتوگرام، يا تابلو نيازمندند، با اين وجود كليه سيستم هاي گرافيك محيطي چهار كاربرد كلي دارند : 

  • تشخيص هويت يك منطقه ي ا يك مكان يا ساختمان به مثابه ي ك نماد شهري .
  • راهنمايي مردم براي رسيدن به مقاصد مورد نظرشان از طريق جهت يابي .
  • اطلاع رساني به مردم از مكان ها، فعاليت ها و رويدادهايي كه از آن بي خبرند.
  • تزئين و زيباسازي محيط كه در عين زيبايي مي تواند سه كاركر د قبلي را هم داشته باشد.

بدون شك انساني كه در محيط زيبا و با هويتي زندگي مي كند. انساني با روحيه خواهد بود و مي تواند خود را موجود با هويتي بداند. اين كه محيط مناسب مي تواند موجبات زندگي اجتماعي و رواني بهتر، انرژي بيشتر، پيشرفت اجتماعي و حتي وحدت ملي را فراهم كند، واقعاً شعار نيست.

چيزي كه متأسفانه در ايران مسئولان و دولتمردان كم اهميت مي انگارند. شايد چون تصور مي كنند هزينه اي كه بايد براي زيباسازي محيط بپردازند. از هزينه هايي كه اكنون براي مقاصد ديگر ( و كمتر مفيد ) مي پردازند. بيشتر خواهد بود، كه يقيناً چنين پنداري غلط است به هر حال، ما در تهران در محيطي با هويت و قابل درك، زندگي نمي كنيم و يقيناً مهمترين عامل در عدم وجود روحيه ملي و بي هويتي عمومي در شهرمان را نمي شناسيم.

(مشكلاتي كه طراحان گرافيك محيطي با آن روبرو مي شوند ): يكي از مشكلاتي كه معمولاً طراحان ( به ويژه طراحاني كه براي محيطهاي بيروني در شهركار مي كنند ) در سراسر جهان با آن روبه رو هستند آن است كه روند طراحي گرافيك همزمان با ساخت منطقه انجام نمي گيرد. و يا هيچ گاه براي اجزاء گوناگون تشكيل دهنده منطقه، در يك زمان طراحي انجام نمي شود. در اين گونه موارد هماهنگي جزئيات كاملاً تكه تكه با كل پروژه بسيار مشكل  اس ت.

مشكل ديگري كه در بسياري از نقاط جهان ( مثلاً در ايران ) وجود دارد. عدم برنامه ريزي و تأمين بودجه مناسب براي گرافيك محيطي است. اين در حالي است كه با انديشه و خلاقيت و با اتخاذ روش اجرايي درست، مي توان با ارزانترين مصالح، زيباترين طرحها را پديد آورد. يكيديگر از مهمترين مشكلاتي كه طراحان در سراسر جهان ( بازهم به ويژه در زمينه گرافيك شهري ) با آن مواجه هستند، محدوديتي است كه به طرح تحميل مي شود. مثلاً هنوز طراحان گرافيك محيطي به شكلي يكنواخت در كارشان از واژگان و پيكانها سود مي جويند و دليلشان هم قابل درك بود ن آنها براي مردم است.

اما هيچ تحقيقي ثابت نكرده است كه اين روشهاي كليشه اي كه در اصل توسط دولت، مهندسان مشاور و طراحان شهري به گرافيست ها تحميل مي شود، به تنهايي بهترين روش براي جهت يابي است. مهندسان معمولآً مدارك بسياري را به رخ مي كشند كه روشهاي استاندارد درست تر است. اما طراحان بايد براي متقاعد كردن مديران برنامه ريزي، سخت تلاش كنند، حتي اگر اين اصرار براي تصويب، به اندازه زمان اجراي طرح طول بكشد.

اما بزرگترين مشكلي كه طراحان گرافيك محيطي با آن روبه رو هستند اين است كه بيشتر مردم مفهوم نمادها و علائم تصويري را دشوا ر مي يابند، و طراحان تصميمات طراحي را تقريباً هميشه بر اساس تجربه هاي شخصي و با پيش فرضهاي نادرست از آگاهي مردم مي گيرند.

به همين دليل است كه بسياري از طراحان از نوشته به جاي نشانه استفاده مي كنند كه اين نفي هدف و غفلت از مسئله ارتباط بين المللي است و در اين مورد لازم است كه طراحان نمادها و تصاوير خود را ارزيابي كنند تا ببينند كه مردم آنها را درك مي كنند يا نه، تا از قابليت و صراحت نشانه هايشان از راه آزمايش همگاني و مشورت با يكديگر مطمئن شوند .

يافتن پيكري در خور در يك محيط واقعي، كمپلكسي بسيار پيچيده است اما نتيجه مي تواند مشخصاً ارزنده باشد .

يك سيستم راه يابي، اطلاع رساني و هويت بخشي قابل درك و مشخص، ملاقات كنندگان را متأثر ساخته و به آنها احساس توأمان نظم و راحتي مي بخشد. طراحي علائم محيطي، يا وجود مشكلات بسيار، بيش از هر پروژه گرافيكي دي گر، مي تواند مردم را تحت تأثير قرار دهد.

براي رسيدن به اين هدف گرافيك محيطي بايد كارآمد باشد هر گونه تزئين و تبليغ در اين زمينه كه صرفاً جنبه ظاهرسازي داشته باشد چند روزي بيشتر دوام نمي آورد. در ايران نمون ههاي  بسياري ر ا د ر اين زمين ه مي توا ن مثال  آورد. سينماها، كافه ه ا يا فروشگا ه ها يا حتي مراك ز فرهنگي كه با دنگ و فنگ بسيار آغاز به كار مي كنند و به دليل نداشتن مطالعه درست در آرايش محيطشان، پس از مدت كوتاهي از شكل افتاده و نفرت انگيز به نظر مي آيند وضعيت خيابانها و ميادين شهرهايمان نيز از اين اسفبارتر است. به طوري كه مردم در بيشتر موارد از آنها گريزانند. فكر مي كنم وقت آن رسيده باشد ( يا شايد وقتش گذشته باشد ) كه براي دست يابي به يك محيط زندگي سالم، زيبا و با هويت در شهرمان چاره اي بينديشيم .

 

5/5 - (1 امتیاز)
, , , ,
نوشتهٔ پیشین
لوگو تصویری
نوشتهٔ بعدی
مهارت های طراح تبلیغات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.